EP.21 | 9B04 - ประชุมวิชาการมานุษยวิทยา 69 หัวข้อ ใต้เงาวิกฤต ชีวิตและจินตภาพใหม่ในความผุพังเชิงโครงสร้าง Under The Shadow of Crisis Lives and New Imagery amid Structural Deterioration

ความตายอันเจ็บปวดใต้เงาวิกฤต: รัฐ โครงสร้าง และการจัดลำดับช่วงชั้นของชีวิตที่เปราะบาง Painful Death under the Shadow of Crisis: State, Structure, and the Hierarchization of Vulnerable Lives 

Painful Death มิใช่เรื่องเฉพาะบุคคล แต่เป็นผลของกระบวนการเชิงโครงสร้างที่รัฐและสถาบันผลิตและทำให้ดำรงอยู่ รัฐมีบทบาทในการ “จัดลำดับคุณค่าของชีวิต” ผ่านนโยบาย กฎหมาย และระบบบริการ เช่น ใครเข้าถึงการรักษาได้ ใครได้รับการดูแลระยะท้าย และใครถูกปล่อยให้เผชิญความเสี่ยงด้วยตนเอง สถาบันต่าง ๆ ทำให้ความไม่เสมอภาคกลายเป็น “เรื่องปกติ” ผ่านระบบทะเบียน/เอกสาร ระบบสวัสดิการที่ต้องพิสูจน์สิทธิ วาทกรรมเรื่องความรับผิดชอบของปัจเจก ดังนั้น “Painful Death” จึงเป็นผลสะสมของความผุพังเชิงโครงสร้าง ที่ค่อย ๆ ผลักบางชีวิตไปสู่ความเปราะบาง และในที่สุดสู่ความตายที่ปราศจากศักดิ์ศรี เป็นพื้นที่เชิงวิเคราะห์ที่ทำให้เราเห็นสิ่งที่มักถูกทำให้มองไม่เห็นในชีวิตประจาวัน เช่น วิธีที่สังคม “จัดลำดับคุณค่า” ของชีวิตมนุษย์ กลไกเชิงโครงสร้างที่กำหนดว่าใครจะมีชีวิตและตายอย่างไร Painful Death ความตายอย่างเจ็บปวดจำนวนมากไม่ใช่สิ่งหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่เป็นผลจากความล้มเหลวที่ถูกทำให้เป็นระบบ วิกฤตที่สร้างความเปราะบาง ทั้ง ความยากจน หนี้สิน แรงงานไม่มั่นคง การขาดหลักประกันรายได้ในวัยชรา การพึ่งพาครอบครัวที่เปราะบาง ทำให้การเจ็บป่วยนำไปสู่ความทุกข์ทรมานและการตายที่ยืดเยื้อ ความโดดเดี่ยวของผู้สูงอายุ การลดบทบาทของชุมชนในการดูแลกัน ทำให้หลายคน “ตายลำพัง” ทั้งที่ยังมีชีวิตอยู่ในสังคม

ความตายไม่ใช่เพียงเหตุการณ์ทางชีวภาพแต่เป็นผลลัพธ์ของการเมืองของชีวิต (politics of life) คำถามสำคัญที่เวทีนี้ต้องการตั้งคือ “Painful Death ” สามารถหลีกเลี่ยงได้หรือไม่ และเราจะออกแบบโครงสร้างแบบใดที่ทำให้ทุกคนมีสิทธิในการ “ตายอย่างมีศักดิ์ศรี” อย่างเท่าเทียม วิกฤตทำหน้าที่เป็น “แสงสว่าง” ที่เผยให้เห็นโครงสร้างที่บิดเบี้ยวสั่นคลอนของความชอบธรรม (Crisis of Legitimacy) ด้วยการตั้งคำถามว่าทำไมระบบจึงไม่สามารถดูแลทุกคนได้อย่างเท่าเทียม ความชอบธรรมของรัฐและสถาบันจะถูกท้าทายและนี่คือจุดที่เปิดพื้นที่ให้เกิด“การคิดใหม่” (rethinking) และ “การรื้อสร้าง” (restructuring) การเปิดพื้นที่ให้จินตภาพใหม่ (New Social Imaginaries) วิกฤตเปิดโอกาสให้เราถามคำถามที่ลึกกว่าเดิมถึงนิยาม “การมีชีวิตที่มีคุณค่า”

โดย 

ดร.บุษบงก์ วิเศษพลชัย | ความตายที่ถูกผลิต: โครงสร้างรัฐกับความเจ็บปวดในช่วงท้ายชีวิต

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ทรงศิริ พุทธงชัย | การจัดการความตายของศูนย์คนไร้บ้าน

ดร.ศยามล เจริญรัตน์ | ความฝันและอนาคตที่ไร้ความตาย

ปกรณ์ เลิศเสถียรชัย | ปริทัศน์โลกทัศน์เรื่องความตายและหลังความตาย

9 กรกฎาคม 2569 เวลา 14.45-16.15 น. ห้องประชุม 402 ชั้น 4 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

โดย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)