EP.18 | 9B03 - ประชุมวิชาการมานุษยวิทยา 69 หัวข้อ ใต้เงาวิกฤต ชีวิตและจินตภาพใหม่ในความผุพังเชิงโครงสร้าง Under The Shadow of Crisis Lives and New Imagery amid Structural Deterioration

การเมืองของการดูแล อัตวิสัย และสภาวะเรื้อรัง

การอภิปรายในหัวข้อ “การเมืองของการดูแล อัตวิสัย และสภาวะเรื้อรัง” จะชี้ให้เห็นว่า การดูแลไม่ได้เป็นเพียงการกระทำเชิงศีลธรรม มนุษยธรรม หรือความห่วงใยในระดับปัจเจกเท่านั้น แต่เป็นพื้นที่ที่สะท้อนความสัมพันธ์เชิงอำนาจ การต่อรองกับสภาวะวิกฤตของชีวิต และการจัดสรรทรัพยากรในสังคมอย่างลึกซึ้ง ภายใต้บริบทของรัฐสมัยใหม่ ภาระการดูแลมักถูกผลักจากระบบสวัสดิการไปสู่ครอบครัว โดยเฉพาะผู้หญิงที่กลายเป็นผู้ดูแลหลักอย่างไม่เป็นทางการ ส่งผลให้การดูแลกลายเป็นภาระที่มองไม่เห็น แต่มีผลกระทบต่อชีวิตอย่างมาก

การดูแลไม่ได้เพียงเปลี่ยนแปลงสภาพร่างกายของผู้ป่วย แต่ยังเปลี่ยนแปลงความเป็นตัวตน (subjectivity) ของทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแล ผู้ป่วยต้องเรียนรู้ที่จะอยู่กับข้อจำกัดของร่างกายและสร้างความหมายใหม่ให้ชีวิต ขณะที่ผู้ดูแลเองก็ถูกหล่อหลอมให้รับบทบาทใหม่ ต้องเผชิญกับความเหนื่อยล้า ความเครียด และความซับซ้อนทางอารมณ์ การดูแลจึงเป็นกระบวนการที่ก่อรูปตัวตนผ่านความสัมพันธ์อย่างต่อเนื่อง

ขณะเดียวกัน สภาวะเรื้อรัง (chronicity) ทำให้ความเจ็บป่วยไม่ได้เป็นเหตุการณ์ชั่วคราว แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ผู้ป่วยต้องดำรงชีวิตร่วมกับโรคอย่างยาวนาน โดยมีการจัดระเบียบเวลาใหม่ผ่านการรักษา การกินยา และการพบแพทย์ ความสัมพันธ์ในครอบครัวเปลี่ยนแปลงไปตามบทบาทการดูแล และเศรษฐกิจของครัวเรือนอาจได้รับผลกระทบจากค่าใช้จ่ายและการสูญเสียรายได้

เมื่อพิจารณาร่วมกัน จะเห็นได้ว่าการดูแล อัตวิสัย และสภาวะเรื้อรังเชื่อมโยงกันอย่างแยกไม่ออก สภาวะเรื้อรังทำให้การดูแลเป็นสิ่งจำเป็น ขณะที่การดูแลก็เป็นกระบวนการที่หล่อหลอมตัวตน และทั้งหมดนี้ถูกกำหนดโดยเงื่อนไขทางสังคมและการเมืองในระดับกว้าง ความเจ็บป่วยจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของร่างกาย แต่เป็น “การเมืองของชีวิตประจำวัน” ที่สะท้อนความไม่เท่าเทียมและความสัมพันธ์ในสังคมร่วมสมัยอย่างชัดเจน 

โดย 

ดร.นพ.วิรุฬ ลิ้มสวาท | วิกฤตความรอบรู้ที่ถูกกักขัง: การรื้อสร้างญาณวิทยาโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) และการก่อรูปอัตวิสัยภายใต้การเมืองของการดูแลในชีวิตประจำวัน

ชัชชล อัจนากิตติ | เรื่องเล่าการดูแล : อ่านตัวตนและฟังเสียงแรงงานอารมณ์ในวิกฤตสังคมสูงวัยไทย

อาจารย์ ดร.ปรมินทร์ ตั้งโอภาสวิไลสกุล | โรคซึมเศร้าในฐานะการดิ้นรนเชิงจริยศาสตร์: วิกฤตการดูแลและพันธะศีลธรรมของผู้มีโรคซึมเศร้า

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ประชาธิป กะทา | ชีวิต การดูแล และการอยู่ร่วมกับความเรื้อรังของโรคข้อไหล่เสื่อม

9 กรกฎาคม 2569 เวลา 13.00-14.30 น. ห้องประชุม 402 ชั้น 4 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

โดย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)