EP.14 | 9A02 - ประชุมวิชาการมานุษยวิทยา 69 หัวข้อ ใต้เงาวิกฤต ชีวิตและจินตภาพใหม่ในความผุพังเชิงโครงสร้าง Under The Shadow of Crisis Lives and New Imagery amid Structural Deterioration

วิกฤตน้ำข้ามแดน เหมืองแร่หายากในพื้นที่สงคราม ทุนข้ามชาติ การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อม และชะตากรรมของผู้คนบนที่สูงและในอาณาบริเวณชายแดน (เชียงใหม่ เชียงราย และแม่ฮ่องสอน)

วิกฤตน้ำในภาคเหนือของประเทศไทย ทั้งน้ำปนสารพิษข้ามพรมแดน คือ แม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำสาละวิน ที่กำลังเผชิญกับปัญหาสารปนเปื้อน จากการทำเหมืองแร่หายาก จากการลงทุนข้ามชาติในพื้นที่ชายแดนประเทศเพื่อนบ้าน ทว่ารัฐไร้อำนาจจัดการ และวิกฤตแล้งน้ำในพื้นที่สูงที่ชุมชนชาติพันธุ์บนเขาประสบกับภาวะขาดแคลนน้ำช่วงฤดูแล้ง อันเป็นผลจากการขยายตัวของเกษตรเชิงพาณิชย์บนที่สูง การเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน และผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ มานานกว่าทศวรรษ 

การอภิปรายหัวข้อนี้ เสนอให้ทำความเข้าใจวิกฤตดังกล่าวในฐานะความตึงเครียดระหว่างการผลิต/การลงทุน ซึ่งเป็นเรื่องของทุนข้ามชาติในพื้นที่สงคราม ความขัดแย้งระหว่างรัฐกับกองกำลังกลุ่มชาติพันธุ์และข้อจำกัดของรัฐ ในการจัดการกับปัญหาสิ่งแวดล้อม มลพิษน้ำข้ามแดน ปัญหาแล้งน้ำ ที่เกิดจากการเกษตรเชิงพานิชย์บนที่สูงและการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ สภาพแวดล้อมที่มาจากน้ำมือของมนุษย์ การทำเหมืองแร่ในพื้นที่ชายแดน และการทำเกษตรบนพื้นที่สูงในป่าเขาถูกกำกับขับเคลื่อนโดยทุน นโยบายการพัฒนาของรัฐ และความต้องการของตลาดโลก (แนวโน้มพลังงาน เทคโนโลยี อุตสาหกรรมการผลิตรถไฟฟ้า ซึ่งเพิ่มปริมาณความต้องการแร่หายาก เป็นต้น) 

กลุ่มผู้อภิปรายจะเสนอข้อมูลสถานการณ์ในพื้นที่ ชี้ชวนให้ขบคิดถกเถียงเกี่ยวกับปัญหาที่ชุมชนบนที่สูง (มอวาคี ลุ่มน้ำขุนวิน เชียงใหม่) ชุมชนท้องถิ่น (ลุ่มน้ำกก น้ำสาย และน้ำของ) และชุมชนชายแดน (ลุ่มน้ำสาละวิน) กำลังเผชิญ “ความเปราะบางเชิงโครงสร้าง” และการถูกกีดกันจากการกำหนดนโยบายทรัพยากรน้ำ หรือแม้แต่การจัดการร่วม (ระหว่างรัฐกับประชาชน) เกี่ยวกับปัญหาน้ำปนเปื้อนสารพิษ การก้าวข้ามกรอบรัฐชาติไปสู่การจัดการลุ่มน้ำแบบข้ามพรมแดนจะเป็นไปได้หรือไม่ การพัฒนากลไกการจัดการน้ำบนพื้นที่สูงที่ยึดโยงกับภูมินิเวศท้องถิ่นและความรู้ของชุมชนเพื่อสร้างความยืดหยุ่นต่อปัญหาที่เป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการเกษตรบนที่สูงจะเป็นไปอย่างยั่งยืนได้หรือไม่

โดย

อาจารย์ ดร.สืบสกุล กิจนุกร | วิกฤตน้ำปนเปื้อนสารพิษข้ามพรมแดน: แม่น้ำกก แม้น้ำสาย และแม่น้ำโขง เชียงราย 

เพียรพร ดีเทศน์ | วิกฤตน้ำปนเปื้อนสารพิษข้ามพรมแดน: แม่น้ำสาละวิน แม่ฮ่องสอน 

รองศาสตราจารย์ ดร.วสันต์ ปัญญาแก้ว | วิกฤตแล้งน้ำบนที่สูง  จากปัญหาความเหลื่อมล้ำ การเปลี่ยนแปลงด้านสภาพภูมิอากาศ หรือการเกษตรบนที่สูง?: ชุมชนมอวาคี เชียงใหม่

9 กรกฎาคม 2569 เวลา 10.30-12.00 น. หอประชุม ชั้น 4 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

โดย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)