EP.23 | 10A01 - ประชุมวิชาการมานุษยวิทยา 69 หัวข้อ ใต้เงาวิกฤต ชีวิตและจินตภาพใหม่ในความผุพังเชิงโครงสร้าง Under The Shadow of Crisis Lives and New Imagery amid Structural Deterioration

วิกฤตในฐานะเงื่อนไขทางศีลธรรม: ความไม่เท่าเทียม อนาคตที่ถูกแขวนลอย และชีวิตในภาวะคลุมเครือ

ปาฐกถานี้ชวนมอง “วิกฤต” ในฐานะสภาวะที่ไม่ใช่เพียงเหตุการณ์แตกหักหรือช่วงเปลี่ยนผ่าน หากแต่เป็นเงื่อนไขที่ดำรงอยู่อย่างต่อเนื่องและไม่เท่าเทียมในชีวิตผู้คน วิกฤตที่ผู้คนเผชิญไม่ได้จำกัดอยู่ในระดับโครงสร้างเท่านั้น แต่ฝังลึกในประสบการณ์ของชีวิตประจำวัน ในความรู้สึกไม่มั่นคง และในชีวิตที่ต้องดำเนินต่อไปภายใต้ข้อจำกัด งานนี้จึงมุ่งแลกเปลี่ยนในฐานะบทสนทนามานุษยวิทยาเชิงวิพากษ์ที่ให้ความสำคัญกับความทุกข์ยาก ความเปราะบาง และด้านมืดของชีวิตทางสังคม โดยเฉพาะกลุ่มผู้หญิงที่อยู่ในพื้นที่ความขัดแย้ง ความรุนแรง และการพลัดถิ่น พลัดพรากของผู้ไร้รัฐเพื่อทำความเข้าใจว่าวิกฤตถูกส่งผ่านและก่อรูปเป็นประสบการณ์ของการใช้ชีวิตอย่างไร

นอกจากวิกฤตสะท้อนสภาวะความโกลาหลแล้วยังเผยให้เห็นช่องว่างระหว่างสิ่งที่เป็นไปได้กับสิ่งที่เกิดขึ้นจริง ระหว่างศักยภาพของสังคมกับความไม่เป็นธรรมที่ยังดำรงอยู่ ปาฐกถานี้จึงพยายามเชื่อมต่อมุมมองเชิงโครงสร้างเข้ากับประสบการณ์ของห้วงวิกฤต เมื่ออนาคตถูกแขวนลอย ความไม่แน่นอนยืดขยาย และชีวิตดูเหมือนหยุดค้างอยู่ระหว่างสิ่งที่ยังไม่เกิดกับสิ่งที่อาจเกิดขึ้น วิกฤตในความหมายนี้จึงเป็นพื้นที่ของความคลุมเครือที่ผู้คนต้องปรับตัว คาดเดา และอยู่กับความไม่แน่นอนอย่างต่อเนื่อง

ประเด็นของการปาฐกถาเรียบเรียงจากงานชาติพันธุ์วรรณนา โดยเฉพาะในบริบทของการพลัดถิ่นและความไม่มั่นคง เพื่อเชิญชวนพิเคราะห์ว่าผู้คนไม่ได้เพียงเผชิญวิกฤต หากแต่ “ต่อรอง” กับมันผ่านกรอบความหมายที่หลากหลาย ทั้งทางศีลธรรม สังคม และศาสนา เช่น การมองวิกฤตเป็น “บททดสอบ” (آزمائش / āzmāʾish) ซึ่งอาจเอื้อให้เกิดความอดทนและการดูแลกัน อย่างไรก็ตาม กรอบคิดเช่นนี้มิได้คลี่คลายความอยุติธรรมได้ทั้งหมด หากกลับดำรงอยู่ร่วมกับความลังเล ความเงียบ และการตั้งคำถาม วิกฤตที่ผู้คนเหล่านี้เผชิญจึงเป็นพื้นที่ของความตึงเครียดและต้องใช้ชีวิตอยู่ภายใน

ท้ายที่สุด ปาฐกถานี้พยายามเสนอให้เห็นวิกฤตในฐานะ “สนามของการต่อรอง” ที่โครงสร้างอำนาจ เพศภาวะ และชีวิตเชิงจริยธรรมมาบรรจบกัน โดยไม่จำเป็นต้องคลี่คลายลงอย่างสมบูรณ์ ช่วยให้เราเห็นทั้งข้อจำกัดและความเป็นไปได้ของการดำรงอยู่ในโลกที่ไม่แน่นอน เปิดพื้นที่ให้มานุษยวิทยาเข้ามามีบทบาทในการตั้งคำถามเชิงวิพากษ์ต่อสิ่งที่ดูเหมือนปกติภายใต้เงื่อนไขของวิกฤต

โดย

องค์ปาฐก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อัมพร หมาดเด็น | คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

วันที่ 10 กรกฎาคม 2569 หอประชุม เวลา 9.15-10.15 น. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

โดย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)